Samtök atvinnulífsins hafa sent efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis viðbótarathugasemdir við frumvarp um breytingar á lögum um ársreikninga og gera alvarlegar athugasemdir við framsetningu og forsendur þess. Samtökin telja að fullyrðingar um samræmi við reglur Evrópusambandsins standist ekki þar sem stærðarmörk fyrirtækja í frumvarpinu eru í reynd mun þrengri en í ESB. Þetta leiðir til aukinnar reglubyrði og veikrar samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Greining SA bendir til að verulegur fjöldi fyrirtækja færist milli stærðarflokka með tilheyrandi áhrifum.

Í frumvarpinu stendur m.a: „Stærðarmörk félaga í lögum um ársreikninga eru þau sömu innan EES og er með frumvarpinu verið að hækka þau um 25% til samræmis við breytingar innan ESB. Undantekning frá því er hækkun á örfélögum en hækkunin á þeim mörkum er töluvert meiri þar sem fyrri mörk voru töluvert lægri en hæstu leyfileg mörk samkvæmt ársreikningatilskipuninni. Ef tilskipun 2023/2775 yrði ekki innleidd í íslenskan rétt væri það brot á þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands og hefði þau áhrif að regluverk hér á landi yrði ekki sambærilegt regluverki annarra EES-ríkja. Einnig væru stærðarviðmið íslenskra félaga lægri en í öðrum EES-ríkjum sem leiðir til þess að regluverk fyrir smærri félög yrði meira íþyngjandi hér á landi en í nágrannaríkjunum.“

Er þetta orðalag verulega villandi og einfaldlega rangt. Stærðarmörk félaga eins og þau eru skilgreind í nýju lögunum og samkvæmt reglum Evrópusambandsins eru ekki þau sömu. Skilgreining Evrópusambandsins er eftirfarandi í evrufjárhæðum:

Sé notað meðalgengi evru gagnvart krónu það sem af er ári 2026, 145 krónur fyrir eina evru og stærðarskilgreiningar Evrópusambandsins umreiknaðar í krónufjárhæðir þá eru stærðarmörkin eftirfarandi:

Hins vegar sé litið til fjárhæðanna í frumvarpinu þá eru þær eftirfarandi:

Séu töflunar bornar saman kemur í ljós að stærðarmörkin sem kynnt eru í frumvarpinu eru ekki í samræmi við stærðarmörk Evrópusambandsins. Þar af leiðandi hefur það „þau áhrif að regluverk hér á landi yrði ekki sambærilegt regluverki annarra EES-ríkja. Einnig væru stærðarviðmið íslenskra félaga lægri en í öðrum EES-ríkjum sem leiðir til þess að regluverk fyrir smærri félög yrði meira íþyngjandi hér á landi en í nágrannaríkjunum.“ líkt og stendur í frumvarpinu. Markmið frumvarpsins eins og því er lýst á fleiri en einum stað í greinagerðinni með frumvarpinu er þar af leiðandi ekki náð.

Íslensk fyrirtæki þurfa þar af leiðandi að sæta talsvert ríkari kröfum en evrópsk fyrirtæki. Er þannig um að ræða gullhúðun EES-reglna við innleiðingu í íslenskan rétt sem skerðir samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs.

Mun milli flokka í nafnfjárhæðum má sjá að neðan:

Þannig geta fyrirtæki í Evrópu verið með 190 milljón króna meiri veltu eða 240 milljón króna meiri eignir í íslenskum krónum miðað við íslenskt fyrirtæki til að teljast örfyrirtæki. Sömuleiðis þarf starfsmannafjöldinn að vera talsvert lægri hérlendis miðað við í Evrópu. Sérstaklega munar á eignaviðmiðum íslensku fyrirtækjanna miðað við þau evrópsku. Til að mynda geta lítil evrópsk fyrirtæki verið með 700 milljónum meiri eignir en myndu til sömu stærðar og íslensk fyrirtæki, skv. skilgreiningum ESB og frumvarpsins.

Í neðangreindri töflu er tekið saman hvernig viðmiðin eru hlutfallslega miðað við skilgreiningu Evrópusambandsins.

Til útskýringar miðar taflan við hvaða hlutfall íslensk fyrirtæki hafa miðað við evrópsk fyrirtæki. Örfyrirtæki á íslandi mega hafa 3 starfsmenn, en evrópsk 10, þar af leiðandi er starfsmannaviðmiðið 30% hjá íslenskum fyrirtækjum (þau geta haft 30% af því starfsfólki sem evrópsk fyrirtæki geta haft, til að tilheyra sama stærðarflokki).

Þannig sést að örfyrirtæki eru mikið þrengra skilgreind hér á landi miðað við í Evrópu. Þau mega einungis hafa 30% starfsmanna, 35% veltu og 17% eigna miðað við sambærilega skilgreinda stærð á fyrirtækjum Evrópu.

Sé litið til veltuviðmiða lítilla, meðalstórra og stórra fyrirtækja eru þau örlítið rýmri en í Evrópusambandinu. Hins vegar þarf samkvæmt lögunum einungis að standast tvö viðmið af þremur, þannig þótt veltuviðmiðin séu rýmri, þá fellur íslenskt fyrirtæki oftar í annan flokk en sambærilegt evrópskt fyrirtæki vegna þess að hin tvö viðmiðin eru þrengri eða þau sömu.

Lýsir það sér best hvað eignaviðmiðin hér á landi eru miklu þrengri en í Evrópusambandinu. Íslensk fyrirtæki geta einungis haft 17-60% þeirra eigna sem sambærileg fyrirtæki hjá Evrópusambandinu geta haft.

Ljóst er að hér er misjafnt gefið og reglurnar eru alls ekki til samræmis við þær í Evrópusambandinu. Íslensk fyrirtæki sæta þyngri kröfum og þar með aukinni reglubyrði.

Miðað við grófa greiningu samtakanna á þeim ársreikningagögnum frá 2024 sem samtökin hafa tiltæk myndu um 1000 fyrirtæki fara úr því að vera lítil félög í örfélög, eða um 16% fleiri miðað við núverandi skilgreiningu sé miðað við veltumörk. Ef miðað er við eignamörk væru örfélög um 2000 miðað við eignamörk, eða 38% fleiri en við núverandi skilgreiningu markanna. 4 félög myndu vera skilgreind sem lítil félög, en ættu að vera skilgreind meðalstór samkvæmt veltumörkum, en 172 eru skilgreind sem meðalstór en ættu að vera lítið samkvæmt eignamörkum. 1 félag yrði skilgreint stórt í stað meðalstórs sé litið til veltumarka en 43 yrðu færð úr flokknum stór í meðalstór ef litið væri til eignamarka. Greiningin tók mið af 7906 ársreikningum, sem allir skiluðu í krónum. Ársreikningum skiluðum í öðrum gjaldmiðlum voru ekki skoðaðir sérstaklega, en leiða má líkur á að mörg stærri félög skili ársreikningum í öðrum gjaldmiðlum. Þá hafa samtökin engar tölur um stöðugildi þessara félaga, og þar með þriðja stærðarviðmiðið sem miðað er við í ársreikningarlögum. Greiningin er þar með mjög gróf og háð einhverjum annmörkum, en markmið hennar er að gefa a.m.k. einhverja mynd hversu víðtæk gullhúðunin sem birtist í ársreikningalögum almennt er.

Þá ítreka samtökin að koma ætti í lög að reglulega séu viðmiðin endurskoðuð m.t.t. fjárhæða Evrópusambandsins og gengi krónu gagnvart evru.