Í mars 2024 voru undirritaðir stefnumarkandi langtímakjarasamningar á almennum vinnumarkaði með gildistíma frá 1. febrúar 2024 til 31. janúar 2028. Sameiginlegt markmið samningsaðila við undirritun samninganna var að stuðla að hjöðnun verðbólgu og lækkun vaxta með gerð langtímakjarasamninga. Aðilar sammæltust um að innifela forsenduákvæði í samningunum sem skilgreindu viðbrögð ef fyrirfram ákveðnar forsendur um verðlagsþróun myndu ekki ganga eftir.

Launa- og forsendunefnd samningsaðila var sett á fót í kjölfar undirritunar samninganna með eftirfarandi hlutverk:

„Verkefni nefndarinnar er að fylgjast með framvindu þeirra þátta í efnahagslífinu sem áhrif geta haft á markmið samningsins, leggja formlegt mat á forsendur kjarasamningsins og eftir atvikum semja um viðbrögð við forsendubresti sem treysta forsendur samningsins og stuðla að því að hann haldi gildi sínu.“

Formlegir endurskoðunarpunktar samninganna eru tveir, í september 2025 og 2026. Forsenda um verðlag stóðst við fyrri skoðunarpunkt, enda mældist verðbólga þá undir 4,95% viðmiðinu, en umræða hefur skapast um það hvort samningar muni halda við seinni skoðunarpunktinn í ljósi nýjustu verðbólgumælingar.

Munu kjarasamningar halda?

Þann 1. september næstkomandi verður horft til 12 mánaða verðbólgu í ágúst 2026. Ef hún mælist yfir 4,7% opnast heimild til að segja upp samningunum ef ekki næst að semja um viðbragð við forsendubresti. Mikilvægt er að hafa í huga að forsendur teljast þó hafa staðist ef 6 mánaða verðbólga (mars-ágúst 2026) mælist 4,4% eða minni miðað við árshraða.

Í janúar mældist ársverðbólga 5,2%, sem var nokkuð umfram spár helstu greinenda. Aðilar vinnumarkaðarins hafa vakið athygli á því að þróunin sé áhyggjuefni og tefli langtímakjarasamningum í tvísýnu.

Janúarmælingin litaðist nokkuð af hækkunum opinberra gjalda þar sem munaði mest um þróun bifreiðaverðs, sem skýrist að langmestu leyti af hækkun vörugjalda á bifreiðar. Þó breytingar á opinberum gjöldum hafi haft talsverð áhrif á verðbólgumælinguna olli það vonbrigðum að aðrir liðir voru með lítið framlag til hjöðnunar verðbólgu á móti.

Spurningin er hversu hratt verðbólga mun koma til með að hjaðna næstu mánuði og hvort forsendur kjarasamninga muni standast að sumri loknu. Greiningaraðilar eiga enn von á því að verðbólga þokist niður á komandi mánuðum þó upphafsstaðan sé orðin verri. Það sem einna helst styður við þær spár er að spenna á vinnumarkaði hefur minnkað verulega og fasteignamarkaðurinn hefur kólnað. Óvissan um framvinduna er þó mikil.